12 oktober 2019

Het totaal overzicht van de herfst
Absolute records vind je niet in dit seizoen. Maar ook in dit seizoen zijn er uitschieters en bijzonderheden te vermelden, denk maar aan de 1e week van november 1980. Het jaar is zonder dit seizoen niet compleet. Op deze pagina worden overzichten getoond en staan er enkele bijzondere weer feiten vanaf 1980 vermeld.
Aan de koude start van november 1980 (link naar 1980 & 2015) en de warme november 2015 is een apart artikel aandacht besteed, waarbij ook even stilgestaan wordt bij de “koude” start van november 2016. Ook op deze pagina wordt er kort aandacht aan besteed.
2019: september  eindigt nat, oktober start nat
Gemiddeld was september normaal, er was 1 zomerse dag en de zon scheen uiteindelijk maar ietsje meer dan normaal, dat kwam door de vrij sombere en natte laatste week van september. De temperatuur was vrij normaal, dat kwam ook door vrij frisse nachten in de 2e decade. Op 29 september en 1 oktober viel veel neerslag, op KNMI stations tot 44 mm, plaatselijk viel nog meer.  Begin oktober viel er geregeld op sommige plaatsen veel regen. Zo viel op 9 oktober in Noord-Holland plaatselijk meer dan 50 mm en was op 11 oktober erg nat in de kop van Noord-Holland en op Texel (rond 35 mm).  

Het overzicht van warme en/of zonnige herfst-jaren t/m 2018 
Daaronder het overzicht 1991-2018

Herfst 1991 – 2018



Warme / zonnige september maanden (t/m 2019)
1959 zonnigste en droogste

 

Voor de natste, droogste en koudste herfst: Herfst cijfers KNMI

Bijzonder warm weer in september 2016
Het is erg bijzonder om in september nog tropische dagen te krijgen. Op weerstation De Bilt werd het 31,1° op 13 september 2016 en op de 14e september 31,4°. Dat is nog nooit voorgekomen in de tweede week van september. De laatste dag in het jaar dat het nog tropisch warm werd in De Bilt was tot nu toe 5 september geweest (in 1949 32,6° én in 2013 30,3°). De laatste dag van het jaar dat het ergens in Nederland tropisch warm werd is 20 september 2003. Toen werd het in Maastricht (31,2°), in Ell (30,5°) en in Eindhoven (30,2°).
Tropenwarmte / hittegolf in september 2016
In 2016 had Arcen voorafgaande aan september al 2 hittegolven. In september had Arcen nog een hittegolf.

2016-4-hittegolf
In het zuidoosten en oosten van het land blijft het eerder langere tijd achter elkaar tropisch warm, maar
zo laat in het jaar komt een hittegolf bijna niet

voor, zeker niet in De Bilt. Eerder lukte het in Winterswijk tussen 11 en 15 september 1919. In Maastricht gebeurde dat voor het laatst in de periode van 11 tot 16 september in 1947 ( 29,1 – 29,3 – 31,9 – 26,1 – 30,6 om 31,0°). De Bilt heeft voor het jaar 1947 alleen nog een hittegolf staan van 14 t/m 21 augustus. De laatste regionale hittegolf in september was in Arcen tussen 8 en 13 september 1999, waarbij het op de 13e 31,1° werd. Nu is de laatste hittegolf in Arcen dus vanaf 10 tot 15 september 2016.

Het KNMI kwam na de warme september van 2016 met een artikel over de klimaatanalyse – september hitte: de link KNMI

Enige bijzondere feiten in de herfst
1980: Historische 1e koude week van november
Op 3 november kwam de temperatuur, na een koude nacht waarin het tot 6℃ vroor, op veel plaatsen niet boven nul, dus een ijsdag! Deze derde november 1980 is daarmee de vroegste ijsdag in De Bilt met een maximumtemperatuur die niet hoger uitkwam dan -0,9 graden. Ook in Haarlem was het een ijsdag. In de nacht naar de 7e viel er vooral in het midden van het sneeuw, zo lag er in het gebied tussen Haarlem en Amstelveen soms meer dan 10 cm sneeuw. Zie verder het aparte artikel hierover, met de link onderaan de pagina.
2003: Hitte in september, Kou in oktober
Tussen 17 en 22 september werd het op verschillende op plaatsen in ons land zomerse temperaturen gemeten tussen 25 en 31 graden, dat is zeer hoog voor de nazomer. De Bilt meldde op de 18e september 28,6°C maar het warmst werd het in het zuiden waar Maastricht op 19, 20 en 21 september achtereenvolgens 30,2, 31,2 en 29,1°C werd gemeten. Omdat de temperatuur in Maastricht zondag de 21e net de 30 graden niet haalde werd het net geen regionale hittegolf. In 1947 lukte dat wel en boekte Limburg tussen 11 en 16 september nog een hittegolf in die lange zomer. Op 20 september 1926 noteerde Maastricht 30,7°C. Na die datum komen in de rest van het jaar geen dertigers meer voor in deze meetreeks. De 29,1°C, die Maastricht op 21 september 2003 boekte, is voor dit meetpunt wel een hoogtepunt voor de derde decade van de maand.
Oktober
De gemiddelde temperatuur in De Bilt bedroeg 7,5°C tegen 10,3°C normaal. In Noordoost Nederland werden 14 nachten vorst op rij genoteerd in de maand oktober, dat is een record! In Twente werd op 24 oktober de koudste nacht van –8,5°C geëvenaard met Winterswijk uit 1931. Op 24 oktober viel in een deel van het land neerslag in de vorm van sneeuw. Met name in het midden van het land vormde zich enige tijd een sneeuwdek; dit is voor oktober een uitzonderlijk verschijnsel. De laatste keer dat er in oktober op uitgebreide schaal sneeuw viel was in 1975.
In 2003 was het in diverse Europese landen de laatste dagen van oktober 2003 al volop winter met plaatselijk veel sneeuw en vorst. Hangshult in het zuiden van Zweden noteerde op 24 oktober 2003 -17,2°C, een record voor het zuiden van Zweden. Helsinki meldde op 27 oktober met -11,7°C een nieuw all-time oktober record.

2005: 3 weertypes op 25 november
In het noorden waar de kern van het lagedrukgebied lag, was het windstil en scheen de zon geruime tijd. De kerndruk lag hier in Leeuwarden op 975 hPa. Aan de westkust regende het flink en in Hoek van Holland werd de zwaarste windstoot ooit gemeten, maar liefst 173 km/uur! En op de Veluwe/midden van het land viel de sneeuw met bakken naar beneden. Rond Apeldoorn stapelde de sneeuw zich op tot lokaal over de 40cm ! Daarbij was het in de Bilt de donkerste dag ooit sinds de metingen. Er stond 800 km file waardoor deze dag bij mensen lang bij bleef.
De herfst van 2005 staat 3e op de lijst van warmste herfst en bijzonder is dat het op 30 oktober nog 21,1° werd.

sneeuwdek-26nov2005
2006: Warmste ooit
De herfst van 2006 was met 13,6°C de zachtste sinds 1706. 2014 staat 2e op 12,5°C en 2005 met 12,0°C 3e. 1731 was net zo warm, daarna volgen het najaar van 1772 (11,9°C), 1723 en 1779 (11,8°C) en 1795 en 1969 (11,7°C). Overigens was de maand september 2006 met 17,9°C ook de warmste sinds de metingen vanaf 1706. De herfst had 29 warme dagen, in september 26!
Het komt zelden voor dat een seizoen meer dan 1º warmer is dan het vorige record.

2013: Nat, een storm met windkracht 11 en met een tropische dag
De herfst van 2013 was nat en aan de warme kant. Op 5 september werd in Ell nog 32,7 graden gemeten. In De Bilt werd het 30,3°. Ook op 5 september 1949 werd het 30+, namelijk 32,6°. Gewoonlijk komen in de herfst geen tropische temperaturen meer voor. Opmerkelijk was ook de warmte op 22 oktober toen op veel plaatsen nog een warme dag (> 20,0 graden) werd genoteerd.
Over het land viel circa 340 mm. Dat is bijna 100 mm meer dan normaal in de herfst. De herfst van 1998 was met 430 mm de natste ooit. In De Bilt viel circa 390 mm, goed voor een derde plaats sinds het begin van de metingen in 1906. Vooral in het weekeinde van 12 op 13 oktober regende het in een groot deel van het land flink en langdurig. In de omgeving van Haarlem viel tot 100 mm.
Ruim een week daarna, op 28 oktober, kreeg ons land te maken met de eerste serieuze herfststorm van dit seizoen. In het Waddengebied stond enige tijd een zeer zware storm, windkracht 11. Op Vlieland en Lauwersoog werden windstoten gemeten van 151 km/uur. Dergelijke windstoten hebben een herhalingstijd van circa dertig jaar. Het was de zwaarste storm sinds 25 januari (*) 1990.
Op 3 november 2013 ontstonden in een buienlijn boven het midden van het land enkele tornado’s die lokaal schade veroorzaakten, met name in Wijk bij Duurstede.
(*) De storm van 25 januari 1990 was memorabel. IJmuiden registreerde gedurende minstens een uur windkracht 11, een zeer zware storm met gemiddelde windsnelheden tussen 103 en 117 km/h. Ronduit uniek waren de windstoten van 150 km/h tot maximaal 161 km/h op een van de windmeters van Schiphol. De mensen onderschatten vaak zware windstoten. Dat ondervond ikzelf op de fiets. Ik schoot vooruit, met de wind gelukkig precies in de rug, maar met 40km/uur moest ik zelfs remmen om niet ongecontroleerd te hard te gaan. Wandelen moest op straat, omdat het werkelijk dakpannen regende op de trottoirs in Amsterdam-Oost.

2014: Warm met veel warme dagen
De herfst had 26 warme dagen (21 in september en 5 in oktober) en had 2 zomerse dagen. Normaal is 12 warme dagen voor de herfst. Op 1 November werd het 22 graden in Ell, een maandrecord voor Nederland. 2006 had 29 warme en 8 zomerse dagen. De herfst van 2014 was iets zonniger dan normaal en na een natte zomer zeker droog, 142 mm tegen normaal 240 mm.
Geheel 2014 werd record warm, want 2014 had ook de 1 na warmste winter en lente!

2015: Historisch warme eerste 2 decades in november
In oktober was het opvallend dat er de eerste sneeuwval was in de hogere delen van Limburg op 14 oktober. Het was genoeg om het landschap een beetje wit te kleuren. In Nederland sneeuwt het in oktober alleen bij hoge uitzondering. De laatste keer dat het in De Bilt in oktober sneeuwde was op 24 oktober 2003.
November
De eerste decade van de maand was in De Bilt met een gemiddelde etmaaltemperatuur van 12,2°C bijna een graad warmer dan het oude record van 11,3°C, dat op naam stond van november 2005. Ook de tweede decade (dag 11 tot en met 20) lag met gemiddelde van 12,0°C bijna een graad boven het oude record, 11,1°C uit 1994. Het record maximum maandgemiddelde in De Bilt kwam uit op 12,8 tegen 12,6º in 1994. Zie verder het aparte artikel hierover.

2016: Zeer zonnig, droog en veel  tropische dagen en record veel warme dagen in september. Oktober en november fris met vorst
Op 13 en 14 september werd het 31,1° om 31,4° in De Bilt. Dat is echt bijzonder. Arcen had een hittegolf vanaf 10 september tot 15 september met de reeks: 26,6 / 25,2 / 30,2 / 32,5 / 32,4 / 31,4°. September werd de 2 na warmste met 17,3°.
Begin september was de temperatuur van het surf- zwemwater voor de kust, tussen

Noordwijk en Wijk aan Zee, opgelopen naar 21°. De bron: ‘Meteopagina.nl’: Zeewater

05-2016-6-zeewater-12
De zon scheen 426 uur, dat is de 3e plek zonnigste herfst jaren. Het bijzondere jaar 1959 stond met 449 uur “strak” op 1 ( update: 2018 werd zonniger). De herfst was droog, er viel 140 mm in De Bilt, de norm is 241 mm.
De herfst was iets zachter met 10,8°, de norm is nu 10,6°. De start van november was de koudste sinds 1980! De herfst kwam daardoor uit op 13 vorstdagen (waarvan 1 in october), de norm is 7 voor de herfst. De herfst kwam op 26 warme dagen uit, net als 2014 en 2018, een top 3 plaats achter 1959 en 2006 (31 om 29), normaal is 12.

September 2006 had het record van 26 warme dagen, ook 2016 had 26 warme dagen. De maand september stond met 210,8 uur in de top 3 zonnigste september maanden. De maand kwam met 17,26° ook op de 3e plaats, achter recordjaar 2006. De 2e decade van september was met 18,9° record warm (alleen 1947 kwam ook aan 18,9° over deze periode). De maximum temperatuur was gemiddeld 23,0°, welke hoger was dan in de alle zomermaanden van 2016.
Droogte: Er viel in De Bilt slechts 18 mm in september, landelijk 24 mm, maar op sommige plaatsen in het oosten nog maar net 8 mm. September was ook er droog in delen van Duitsland, het water in de Elbe en Oder stond bijvoorbeeld erg laag. September 1959 bleef met kop en schouders op 1 als het gaat om zonnig en droog.

06-waterpeil-elbe-09

Der Pegel des rund 720 Meter hochgelegenen Stausees Oderteich (in de Harz) war stark gesunken.

Ook oktober was plaatselijk droog (maar in de kuststrook van Noord-Holland viel meer dan 100 mm, nabij Julianadorp >100 mm en op Terschelling 122 mm). De Bilt kwam aan 47 mm. Oktober was fris met 9,9° fris, normaal is 10,7°.
Het actuele jaarlijkse neerslag tekort/overschot in Nederland over de periode 1 april t/m september: naar link KNMI
Oktober had een hoge luchtdruk (1021,4 tegen normaal 1014, mb), in het begin van de maand door een krachtig hoog boven Rusland, op het eind van de maand door een hoog boven Nederland. Het oktoberrecord voor wat betreft de hoogste uurgemiddelde luchtdruk is te De Bilt 1041,4 hPa, gemeten op 22 oktober 1983. 2016 haalde op 5 oktober 1038 hPa. De gemiddelde luchtdruk was 1021,4 hPa, tegen normaal 1014,6 hPa. In de winter is het record 1050,0 hPa en dat werd gemeten op 26 januari 1932. Dat is ook het jaarrecord.
2016 de koudste start van november sinds 1980
Iedereen onder de 40 jaar maakte de koudste eerste 12 dagen van november mee. De eerste decade van de maand november had een gemiddelde temperatuur was 5,57° tegen normaal 8,3º. Kijkend naar de 1e twaalf dagen werd het slechts 4,96°. Wij moeten terug naar 1980 om lagere temperaturen aan te treffen. Toen was het record koud met een decade gemiddelde van -0,35º, zie ook apart artikel op deze site.
De Noordzee koelde sterk af, in september nog erg warm, maar medio november met 11° de laagste over de laatste 5 jaren.

November werd op veel plaatsen erg nat. In Drenthe viel maar ongeveer 50 mm, maar op Walcheren, in Kapelle, viel 182 mm. Op de 20e trok een kleine maar venijnige depressie door het kanaal langs onze kust. IJmuiden meldde windkracht 10 en kwam aan een windstoot van 133 km/uur. Op 28 oktober 2013 was de laatste herfst storm. In het Waddengebied waren toen zeer zware windstoten van 140 tot 150 km/uur. Eind november kwam het 2x tot matige vorst, in De Bilt -7,0° op de 29e, de maand kwam aan 12 vorstdagen. Voor de herfst was het 13 stuks (de ‘norm 2010’ is 7).
2017: Zacht en nat
Op veel plaatsen was ze nat door de natte september en was ze zacht. Er viel 281 mm in De Bilt om 241 mm normaal. De verschillen waren groot, in Berkhout viel ruim 400 mm en in Ell slechts 165 mm. Normaal valt landelijk 243 mm. Op 8 september viel op sommige plaatsen bijna de gehele maand hoeveelheid. Ook de volgende dagen in september, tot de 16e, was het erg nat. Tot de 17e viel er al meer dan 200 mm op verschillende plaatsen in Noord-Holland en langs de kust richting Zeeland. In Uitgeest (NH) viel uiteindelijk 297 mm. De landelijk natste september uit de meetreeks dateert uit 2001.
Door de zeer zachte oktober eindigde 2017 in de top 10. De gemiddelde temperatuur voor de herfst kwam uit op 11,44° (norm 10,64°). October noteerde (13,34° om norm van 10,7°), mede door de hoge minima. Ze behoort tot de top 5 zachtste sinds de metingen vanaf 1706 (2001 staat met 14,2° op 1, 1831 2e met 14,0° en 2006 3e met 13,6°). De herfst kwam op de 16e oktober aan de warmste dag met 24,4° (het etmaalgemiddelde was met 18,6° de 2 na hoogste voor een dag in oktober) en op 19 oktober viel de 10e warme dag te noteren, normaal is 12. Het KMI meldde voor België een gemiddelde van 11,3° t.o.v. normaal 10,9°. Er viel daar ook redelijk veel neerslag die viel in 64 dagen, normaal is dat 44 dagen.
Oktober startte wisselvallig bij ons met op de 5e een noordwester storm aan de noordelijke kust, met windstoten tussen 100 en 115 km/uur. De herfst was normaal zonnig, met ongeveer 335 uur om normaal 320 uur.
De eerste nachtvorst van de winter van 2018 was op 7 november, het werd -1,3° in De Bilt. Ook op de 25e en de 30e kwam het tot nachtvorst (-0,6°, om -2,4°). In totaal waren er 4 vorstdagen, met een vorstsom van 4,8. Op veel plaatsen was ze nat door de natte september en was ze zacht.

2018: record zonnig en zeer droog
Begin september werd het in zwoele lucht in het oosten van het land soms tot 27°. In de zwoele lucht uit het oosten dreven enkele buien mee die plaatselijk voor meer dan 20 mm neerslag zorgden, maar op 5 september viel in het westen erg veel regen terwijl het warm en zonnig was in het oosten van het land. In o.a. Boskoop en Woerden viel meer dan 100 mm in 1 dag. In De Bilt viel nog weinig neerslag. Op 18 september werd het 30° in Maastricht.
Vanaf 21 september was de warmte en het mooie weer van 2018, die in mei begon, toch echt voorbij, met veel wind, neerslag en temperaturen ruim onder de 20 graden. Op de 23e was er zelfs een koude dagrecord, het werd slechts 10,9° bij veel regen. Op de 30e vroor het op veel plaatsen in Midden-, Oost- en Zuid Nederland, wat sinds 1972 niet meer was voorgekomen. Het werd echter vooral weer warm tussen 10 en 14 oktober. Op 16 oktober kwam Arcen op de 6e zomerse dag in oktober. In De Bilt werd het 26,3° op de 13e , de warmste dag voor de herfst van 2018. Alleen op 4 oktober 1983 was het in oktober zachter, toen werd het 26,5°. Op 6 november werd het record zacht voor de maand november, het werd 19,0° in De Bilt. De herfst van 2018 is record zonnig, ze kwam op 16 oktober al aan de normale hoeveelheid van 314 uur en stond ze na 18 november al op plaats 1 zonnigste met 453 uur, het totaal kwam uit op 457 uur ( zeer zonnig 1959 stond op 1 met 449 uur). Daarna was de maand november erg somber.. De zon scheen nauwelijks, van 24 t/m 29 november geen enkele minuut in De Bilt. Er viel 113 mm, een top 7 (de norm is 314 mm). Over de 5 hoofdstations, metingen vanaf 1957, was ze de droogste met 110,4 mm.
Eind november was het fris, maar de herfst was aan de zachte kant, al valt dat straks vergeleken met de nieuwe norm van 2020 / 2030 als vrij normaal uit.  Er viel op de 20e november de eerste (lichte) sneeuw voor de winter in het oosten / noordoosten van het land, al stelde het niet veel voor. De laatste 3 dagen van de herfst waren zacht en viel er regen. Met 11,18° was de herfst redelijk zacht ( top 13).

 

Naar overzicht zonuren per jaar: Trend in zonuren in Nederland
Naar jaaroverzichten: Overzicht jaren
Naar koude start november 1980: November 1980, 2015 en 2016